Koude drankjes, hete bouwplaatsen: wat de hittegolf in Amsterdam ons leert over verbouwen

Afgelopen woensdag laadde ons team een bakfiets vol met ijs en koude drankjes en fietsten we de hele dag langs bouwplaatsen door Amsterdam, want Nederland zit midden in een van de meest extreme hittegolven ooit gemeten en de mensen die deze stad overeind houden, stonden er gewoon in te werken. Een koud drankje geven aan een bouwvakker in een doorweekte overall voelde als het minste wat we konden doen, zeker nu Amsterdam aanstaande vrijdag opnieuw richting de 36 graden gaat.

Maar we gingen niet alleen op pad om van pas te komen in de hitte. We gingen vooral om te luisteren, want een dag op de bouwplaats in dit soort weer maakt het probleem dat we met Renno willen oplossen onmogelijk te negeren.

De hitte is geen incident

Dit was geen gewone warme week, want het KNMI gaf voor vrijwel het hele land code oranje af voor extreme hitte, met temperaturen tussen de 33 en 38 graden en Nederland op koers voor de langste juni hittegolf ooit gemeten. Amsterdam opende als reactie twaalf openbare afkoelplekken, en het Nationaal Hitteplan is al sinds 18 juni van kracht.

Het is verleidelijk om dit af te doen als een uitzonderlijke zomer, maar de langere trend vertelt een ander verhaal. Een dag van boven de 35 graden kwam vroeger ongeveer eens in de tien jaar voor in Nederland, terwijl dat inmiddels ongeveer eens in de 18 maanden gebeurt. Het land is sinds 1901 met meer dan 2,5 graad opgewarmd, twee keer zo snel als het wereldwijde gemiddelde, waardoor extreme hitte langzaam maar zeker een vast onderdeel van de bouwkalender wordt in plaats van een uitzondering.

Wat de hitte met een bouwplaats doet

Voor de meeste kantoormedewerkers betekent een hittegolf weinig meer dan een warme reis naar het werk, maar voor een dakdekker of een metselaar verandert het de klus zelf, want tijdens de waarschuwing van deze week raadde het KNMI zware lichamelijke arbeid buiten tussen twaalf uur 's middags en zes uur 's avonds af, wat een flink deel van de werkdag wegneemt bij vakmensen die hun werk simpelweg niet naar binnen kunnen verplaatsen.

Het bredere beeld is goed gedocumenteerd. De Internationale Arbeidsorganisatie (ILO) schat dat de bouw in 2030 verantwoordelijk zal zijn voor ongeveer 19 procent van alle wereldwijd verloren werkuren door hittestress, wat het samen met de landbouw tot een van de twee zwaarst getroffen sectoren maakt, en in West-, Noord- en Zuid-Europa zal het grootste deel van dat verlies juist in de bouw vallen. Het effect begint bovendien lang voordat een hittegolf het nieuws haalt, want de WHO en de WMO melden dat de arbeidsproductiviteit met twee tot drie procent daalt voor elke graad boven de 20.

Simpel gezegd: als de temperatuur oploopt, blijft een klus die voor zeven dagen gepland staat geen klus van zeven dagen, want het werk gaat trager, de veilige uren krimpen en de planning waar iedereen mee akkoord ging, begint stilletjes te schuiven.

Waar de echte schade ontstaat

Een schuivende planning is op zichzelf geen ramp, want aannemers gaan elke week om met weer, leveringsproblemen en verrassingen, maar de echte schade ontstaat in het gat tussen wat er op de bouwplaats gebeurt en wat de huiseigenaar daarvan kan zien.

Een huiseigenaar die een aanbetaling heeft gedaan en het werk vervolgens drie dagen stil ziet liggen, heeft geen eenvoudige manier om te weten of dat een verstandige hittemaatregel is of een waarschuwingssignaal, dus zonder zicht vult de onzekerheid stilletjes die ruimte, en bij een project van tienduizenden euro's slaat die onzekerheid al snel om in een conflict.

De cijfers bevestigen dit, want het aantal bouwgeschillen in Nederland bereikte in 2023 een record, toen één rechtsbijstandsverlener alleen al 11.100 bouwzaken registreerde, een stijging van 36 procent in één jaar, terwijl een andere, DAS, meldde dat het aantal geschillen tussen huiseigenaren en aannemers tussen 2020 en 2021 was verdubbeld doordat overbelaste aannemers onder steeds grotere tijdsdruk kwamen te staan. De meest voorkomende oorzaken zullen bekend voorkomen bij iedereen die ooit heeft verbouwd, want het gaat meestal om werk dat uitloopt, kosten die nooit duidelijk zijn afgesproken en wijzigingen die nooit goed zijn vastgelegd. Nederland heeft er zelfs een speciaal orgaan voor, de Geschillencommissie Verbouwingen en Nieuwbouw, die puur is opgericht om conflicten tussen huiseigenaren en aannemers te beslechten.

Bijna geen van deze geschillen gaat over kwade wil, want het draait in werkelijkheid om informatie die nooit van de bouwplaats naar de keukentafel is gereisd.

Hoe je geschillen bij een verbouwing oplost

Het antwoord op de meeste verbouwgeschillen is niet meer druk op de aannemer of meer geduld van de huiseigenaar, maar gedeeld zicht in realtime, en dat is precies wat Renno biedt, want hoewel het het weer niet kan veranderen, kan het wel de stilte wegnemen die er meestal omheen hangt.

Meer dan 200 aannemers en huiseigenaren in heel Europa werken al op deze manier.

Wat we van die dag meenamen

Een verbouwing kent altijd verrassingen, en een week van 38 graden is simpelweg de versie van deze zomer, maar wat een verrassing in een geschil verandert, is zelden de verrassing zelf. Het is het in het ongewisse worden gelaten.

Dus brachten we een hete dag door op de bouwplaatsen van Amsterdam, deelden we koude drankjes uit en luisterden we naar de mensen die dagelijks met dit probleem te maken hebben, en we kwamen terug met meer overtuiging dan ooit dat de oplossing niet ligt in schuld bij de een of de ander, maar in gedeeld zicht, in realtime, voor allebei. We komen snel weer de straat op, hopelijk bij wat koeler weer.

Veelgestelde vragen

Bronnen: NL Times (KNMI); Climate-ADAPT / KNMI; ILO; Perry World House; WHO/WMO; Vastgoed Actueel / SAR; InFinance / DAS; De Geschillencommissie.